Ku bijanye n’ubuzima n’urupfu, abantu bama bamenyereye kubigabanyamwo ibice bibiri bihushanye: ubuzima ni umuco w’igitondo ushasha kandi ushushe, amashurwe ashushe ku mashami, n’icizigiro gifatanye cane mu biganza; mu gihe urupfu ari ijoro ry’ubukonje kandi ry’agacerere, amababi yumutse agwa ku mashami, n’iherezo ritazokwirindwa duhunga. Ubwo bwoba bw’akameremere butuma kenshi dukunda kwagura igihe c’ubuzima, ariko tukirengagiza gutohoza uburebure bw’ubuzima, kandi twama tudashaka guhangana n’uko urupfu ari ikintu gihambaye cane mu buzima. Ntibigera baba abansi batandukanye, ahubwo ni abagenzi babana kandi bavana mu nzinguzingu y’ibidukikije.
Agaciro k’ubuzima ntiri mu buzima budahera, ahubwo kari mu buzima bufise aho bugarukira no mu buzima bwabwo.Ubuzima ni urugendo rw'inzira imwe-. Guhera ku kuboroga kw’ivuka, dukora ku bushuhe n’ubukonje bw’isi n’ugushaka kumenya n’igishika, twumva ubushuhe bw’urukundo rw’umuryango, ukuri kw’ubugenzi, n’ubwiza bw’urukundo, tukagira utwenge n’amarira, ukuryoherwa n’ugucika intege, turakura mu vyo tubona vyose, kandi twitunganisha mu vyo tubona vyose. Icatsi kibi co mw’ishamba kizokwihatira guca mw’ivu, akashurwe gatoyi kazokura n’intwari yerekeza ku zuba, kandi inyoni iguruka izoguma ifungura amababa yayo maze iguruke. Ubuzima bwose bwo kw’isi buragerageza uko bushoboye kwose gukayangana umuco wabwo bwite mu gihe gito, ari co gisobanuro c’intango kuruta ibindi vyose c’ubuzima - atari ukubaho gusa, ariko gukura n’igishika, kwumva twitwararika, no gusiga ikimenyetso kidasanzwe c’ivyacu bwite. Ntidutegerezwa kurwana n’igihe ubuzima buzohera, ahubwo dukunda gusa umwanya wose wo muri iki gihe, dukunde n’umwete, tubeho ataco duhinduye, kandi twuzuze ubuzima bufise aho bugarukira ubushuhe n’agaciro.
Urupfu si ikintu giteye ubwoba. Si ugusambura ubuzima, ahubwo ni uruziga n’aho ibidukikije bishika.Ivuka, gusaza, indwara n’urupfu ni amategeko atunganye kuruta ayandi yose kw’isi, nta n’umwe ashobora kuba uwudasanzwe ataravye ubutunzi canke ikibanza. Twama twiyumvira ko urupfu ari ugutakaza, ugutandukana n’iherezo rya vyose, ariko mu bundi buryo, urupfu ni uguhinduka gusa kw’imiterere y’ubuzima: amababi yaguye ahinduka ivu ry’impeshi kugira ngo agaburire ibiti bishasha, amazi atemba afatanya n’inzuzi n’ibiyaga kugira ngo asubire mu bwaguke, kandi ubuzima bwazimiye ntibuzimangana vy’ukuri. Abo twakunda, ubushuhe twasize, n’ubugwaneza twashikirije bizoma biguma mw’isi, bibe umuco mu ciyumviro c’ibihe bizoza, bibe mu nzinguzingu y’ibidukikije. Urupfu rutwigisha gukunda, rutuma dutahura ubugoyagoye n’agaciro k’ubuzima, rutuma tureka ivyo bidutwara umutima n’amahane, tukamenya kwubahiriza ubuzima, tukafata neza abandi natwe ubwacu. Si iherezo ry’umwiza, ahubwo ni ikitwibutsa ko dukwiye kubaho uko twipfuza mu gihe dufise ubuzima.
Inzinguzingu y’ubuzima n’urupfu ni itegeko ry’ibihe bidahera ry’isi n’ijuru, kandi ni ukuri kw’ubuzima gutotahaye kuruta kwose. Ntidukwiye gutinya ukuza kw’urupfu, canke gutakaza umwanya w’ubuzima. Ubuzima buraduha uburenganzira bwo kwumva isi, urupfu na rwo rukaduha ugutekana kugira ngo dushobore gutorera umuti kahise. Birafashanya, bituma ubuzima bwose bugira insiguro kandi n’ugusezerana kwose kukaba gufise akamaro. Ese twese twofata ubuzima n’ubwoba, twakira ubuzima n’igishika, maze tukahangana n’ugutandukana maze tugaheza dufise umutima utuje kandi ufise amahoro, dutahure ko dukwiye kubaho neza cane iyo turi bazima, kandi tukemera indinganizo y’ibidukikije mu mahoro iyo turiko turapfa, kandi tukabaho ubuzima bw’ukuri kandi bushushe kuruta ubundi bwose mu nzinguzingu y’urupfu.
